Monthly Archives: સપ્ટેમ્બર 2012

દેશીંગાનો ઈતિહાસ – ૮ ; કાનાબાપા

નાગાબાવાએ  ચમત્કાર  બતાવ્યા  પછી બાપુ એ  નાગાબાવાને  શિવમંદિરની આજુબાજુની  વિશાલ જમીન ભેટ આપી અને બીજાં ઇનામો પણ આપ્યાં. આ બાવાના કોઈ ચેલાએ લગ્ન કરી લીધાં ,જેનો પરિવાર હાલ દેશીંગામાં  વસેછે.ચમત્કાર બતાવનાર મુખ્ય બાવા નું મૃત્યુ થયા પછી તેને મંદિરના આંગણાંમાંજ  દાટી ઉપર સમાધિ બનાવવામાં આવી જે તોડી નાખવામાં નહિ આવી હોયતો હાલ  મોજુદ હશે.મુખ્ય બાવા પછી તેના પરિવારના  પુરુષ સભ્યોને મૃત્યુ પછી મંદિરના આંગણામાંજ દાટવામાં આવતા .અને  મૃત્યુ પામેલી સ્ત્રી સભ્યને  મંદિર પાછળ દાટવામાં આવતી .કાનાબાપા રબારી પસાયતાને એક વખત હરિશંકરભાઈ  વહીવટદારના  મોટા ભાઈ  બહેચરલાલ ભાઈ ના પાંચસો જેટલા રૂપિયા લઇ, ઘોડા ઉપર બેસી  ,રાતનાં  વખતે બાંટવા જવાનું થયું .સાથે બિસ્તરો લઇ દેવરખીભાઈ  મેઘવાળ પણ ચાલતા ગએલા .કાનાબાપા  અને દેવરખી ભાઈ જી રહયા હતા ,ત્યારે બળદગાડા ઉપર  બેસી ત્રણ  ભાયડા જઈ રહયા  હતા .તેઓ અને કાનાબાપા ,દેવરખી ભાઈ  સાથે વાર્તાલાપ ઉપરથી જાણવા મળ્યું કે કનાબાપા પાસે પૈસા છે.ભોળા અને સરળ સ્વભાવના કાનાબાપા અને દેવરખીભાઈએ   બધી માહિતી ગાડાવાળા લોકોને આપી દીધી .થોડીવાર પછી  ગાડાવાળા  બોલ્યા કે અમારે રોકાઈ જવું પડશે એટલે એ લોકો રોકાઈ ગયા .અને પછી એ લોકો હોય કે બીજા લુંટેરા હોય એતો રામ જાણે પણ દેવરખીભાઈને બિસ્તરો પકડેલો એ હાથ ઉપર લાકડી મારી એટલે બિસ્તરો પડી  ગયો .એ બિસ્તરો ડાકુઓએ લઇ લીધો .અને કાનાબાપા પાસેથી પૈસા કઢાવવા સખત માર  માર્યો .કાનાબાપા પસાયતા એ ગરાસદાર હતા ,એમ સહેલાયથી થોડા પૈસા કાઢી આપે ? કાનાબાપાને  સખત માર પડયો તેઓ બેભાન થઇ ગયા .એટલે ડાકુઓએ ખાંખાખોળા કરી પૈસા મેળવી લીધા .દેવરખી ભાઈએ  દેશીંગા જઈ બનાવની જાણ કરી એટલે કેટલાક હથિયાર ધારી  માણસો આવ્યા. અને  લોહી લોહાણ કાનાબાપાને  ઘર ભેગા કર્યા .ઘરે કાનાબાપા ના દીકરા રાણાની વહુએ જખમમાં ધુંહ અને મીઠું ભરી ઉપર પાટો બાંધી દીધો અને કાનાબાપા ની સારવાર આદરી ,ગામલોકો કાનાબાપાને જોવા આવ્યા દરબાર પોતે પણ કાના બાપાને  જોવા આવ્યા અને કાનાબાપા ની જવાંમર્દીને બિરદાવી પણ આવી બહાદુરી બદલ કંઈ ઇનામ આપ્યું નહીં .પંદરેક દિવસ કાનાબાપાએ રાણાની  વહુ કામીની  સેવા લીધી .કામી  બોરડીની  અંતર છાલ થી જખમને  ધોઈ  ફરીથી ધુંહ મીઠું ભરી દેતી .ધુંહ એટલે  શું એ  હાલની દેશીંગામાં જન્મેલી પ્રજાને પણ ખબર નહિ હોય .તો હું સૌની  જાણ ખાતર  લખું છું .ઘરમાં છાણાં લાકડાં બાળીને રસોઈ થતી હોય ,એનો ધુમાડો  ઘરની છતમા  કરોડિયાઓએ  જાળાં બનાવ્યાં હોય ,એમાં ચોટે           આવાં  ધુમાડા યુક્ત જાળાં ને  ધુંહ કહેવાય .કાનાબાપા સાજા સારા થઇ ગયા .અને ગામની ચોકી કરવા મંડી ગયા .અભાગિયા કાનાબાપાને  ફરીથી ચોર લોકોનો માર ખાવો પડ્યો એની વિગત એવી છેકે  દેશીંગામાં  રામજી મંદિર જેના સ્મરણાર્થે  રીપેર થયું છે .એ પોપટલાલ ધરમશી માટલીયા ના ઘરે ચોર આવ્યા ઘરમાં બાકોરું પડી રહ્યા અને કાનાબાપાએ  જોયા અને પડકાર્યા .એટલે  ચોરોએ  ઘરમાં બાકોરું પડવાનું પડતું મૂકી ,કાનાબાપાને  મારવા માંડ્યા અને મારી લીધા પછી ચોર લોકો ભાગી ગયા .અને પોપટ ભાઈના ઘરમાં ચોરી થતી અટકી ગઈ .

शायर नियाजकी सूफी गज़ल

यारको हमने जा  ब  जा  देखा

कहीं ज़ाहिर  कहीं छुपा  देखा

यारको हमने जा ब  जा  देखा ….1

कहीं मुमकिन हुवा कहीं  वाजिब

कहीं फानी  कहीं बका  देखा …..यारको 2

कहीं वो बादशाहे तख़्त नशीं

कहीं कासा  लिए  गदा  देखा …..यारको 3

कहीं वो दरलिबासे  माशुकन

बरसरे नाज़ और  अदा देखा ….यारको 4

कहीं आशिक “नियाज़ “कि सूरत

सीना बरिया और  दिलजला देखा ….यारको 5

દેશીંગાનો ઈતિહાસ- ૭ ; નવરંગખાં બાપુ

નવરંગખાં બાપુ બહુ સારા સ્વભાવના કહી  શકાય ,તેઓ ભાગ્યેજ  શિકાર કરવા જતા .એક વખત બુરીગામ થી કારમાં આવતા હતા ,કારમાં બીજા કેટલાક માણસો પણ હતા  સાથે હું અને મારા બાપા પણ હતા ,બાપુ પાસે ત્રીસ ત્રીસ નામે ઓળખાતી બંદુક હતી .જયારે  અમો પાજોદ ગામની સીમમાંથી પસાર થતા હતા ત્યારે એક હરણનું ટોળું જોવા મળ્યું . 17 હરણાં હતાં .બાપુ બોલ્યા ,” એ પોલીસપટેલ (મારા બાપા )બ્રાહમણ સાથમે  હૈ વર્ના એક કો પાડ દેતા  “ભજન  મંડળી આવે એને પોતાના આંગણામાં બોલાવે અને ભજન ગવડાવે .દાન કરવામાં પણ ઉદાર એક વખત મેં  નજરે જોયું .એક વખત  સાતમ આઠમના  તહેવારોમાં સૌ સાથે જુગાર રમતા હતા .ત્યારે એક વાદી અજગર લઈને આવ્યો .બાપુને દેખાડ્યો ,બાપુએ એને ચાર કે આઠ આના આપ્યા .બળેવના  દિવસે  બ્રાહ્મણના  છોકરા રાખડી બાંધવા જાય ,બાપુ કહે  જાવ હથીયારકો  બાંધકે આવ એમ બોલી બંદુકો ,તલવારો જ્યાં હોય એ રુમ દેખાડે ,રાખડી બાંધીને આવે એટલે થોડા પૈસા આપે .જાવ સાતમકે  દિન જુગાર ખેલના .એવું બોલે પછી ભારત સ્વતંત્ર  થયો .બાપુઓ કફોડી સ્થિતિમાં મુકાણા   બાપુની પ્રથમની પત્ની પ્રતાપબાનું મૃત્યુ થયા પછી બાપુએ રૂપાળીબા સાથે લગ્ન કર્યાં એને  ઘણાં બાળકો થયેલાં .સાલિયાણાં   બંધ થયાં  બાપુ મુશ્કેલીમાં મુકાણા  .આઝાદી આવ્યા પછી બાપુએ દેશીંગાનું  પોતાનું  ઘર વેચી નાખ્યું .અને બાપુ બિજે ગામ રહેવા જતા રહેલા .પૈસાની જરૂર પડી ,બાપુ જે ગામ  દેશીંગાના  રાજા હતા .એ ગામમાં  ભિખારી થઈને આવ્યા .લોકો આગળ ઝોળી ધરી .મેં એક  સમય ઉપર  લાંબુ ભજન બનાવ્યું છે .તેમાં એક કડી નવરંગખાં બાપુ ઉપર છે .ભજન “સુરદાસના ભજન નાથ કૈસે ગજકો બંધ છુડાયો ” એ રાગથી ગાઈ શકાય છે .દેશીંગા દરબાર  નવરંગ સે ગદા (ભિખારી ) નિરાશ   ન  જાઈ, સમા (સમય )   પલટા જબ ઉસ નવરંગકા  બસ્તીસે  ભિક મંગાઈ ……સંતો ભાઈ સમય બડા હરજાઈ (વિશ્વાસ પાત્ર નહીં )દેશીંગા માં કોઠો જેનો  ઉપરનો ભાગ પાડી નાખ્યો છે.અને હવે તે રહેણાક મકાનનો એક ભાગ બની ગયો છે,તે અને દરવાજો એને પ્રાચીન ઈમારતો કહી શકાય ,રામમંદિર અને શિવમંદિરને  પણ પ્રાચીન ઈમારતો કહી શકાય ,રામમંદિરનો પુજારી ગ્રાહસથી રામાનંદી સાધુ હોય છે .શિવમંદિરનો  પુજારી નાગોબાવો  ભારથી હતો .પણ સમય જતાં એના ચેલાએ લગ્ન કરી ગ્રહસ્થી   થઇ ગએલો ,જેનો પરિવાર હાલ દેશીંગામાં  વસે છે .દંતકથા એવી છેકે  પ્રથમનો નાગો બાવો હતો એ બહુ ચમત્કારી પુરુષ મનાતો  તે સમયના બાબી દરબારે પોતાની સભામાં નાગા બાવાને   બોલાવવા   માણસ મોકલ્યો .બાવાએ માણસને જવાબ આપ્યો જાવ તુમારા દરબારકો બોલો દરબાર ખુદ બુલાને આએગા તો મેં આવું ગા.તેરા દરબાર એક  ગામડીકા  માલિક હૈ મૈ આખી દુનીયાકા  માલિક હું .પછી દરબાર પોતે બાવાને બોલાવવા ગયા.એટલે બાવો સભામાં આવ્યો .પછી બાપુ બોલ્યા બાપુ કુછ ચમત્કાર  દિખાવ યે સભા આપકા ચમત્કાર દેખના ચાહતી હૈ .બાવો કહે અચ્છા ?મૈ અભી આતાહું એમ બોલી અને સભાથી બહાર નીકળી ગયો .થોડી વારે સાવઝનું રૂપ લઇ સભામાં આવ્યો .

દેશીંગાનો ઈતિહાસ – ૬ ; હુસેન મામદખાં

મોટા બાપુનો પહેલો દીકરો હતો તેની એક ફકીરાણી  રખાતથી  થયેલો દીકરો હતો .તેના વિષે હું આગળ વાત કરું છું .તેનોબાપ  મરી ગએલો  પછી આ છોકરો  જેમ તેમ  ઉછરીને મોટો થયો .કોઈ વખત એને મોટા બાપુ  મદદકરતા  આખર એ એના દીકરાનો દીકરો હતો . એમને એક રાજકોટનો જેતનષા  વકીલ મળ્યો . તેણે  આ હુસેન્મહ્મદ ખાં નો કેસ હાથમાં  લીધો .અને  કેસ જીત્યો .અને દેશીંગામાં  અર્ધા ગામનો દરબાર બન્યો .ગામના દરવાજામાં  અંદર પ્રવેશ કરો ત્યારે જેડાબો  વિભાગ હતો જે ઉગમણી દિશામાં હતો .તે વિભાગ  હુસેન્માહામદ ખાં ને મળ્યો .જે  ઉગમણી પાટી ના નામે  ઓળખાણો .ફકીર ભિખારી નો ભાણેજ રખડીને  ઉછરેલો  દરબાર બન્યો .બાબીની  ખાનદાનીનો એમાં અંશ  નોતો .તે દારૂડિયો  બની ગએલો તે એક અમદાવાદના  સૈયદની  દિકરીને પરણ્યો પણ છોકરીને  આવા  અસંસ્કારી  સાથે ફાવ્યું  નહિ એટલે  તે તેના માબાપના  ઘરે અમદાવાદજ  રહેતી . હુસેન મહમદ ખાં નાં  બીજાં લગ્ન દસાડાના  જત દરબાર વાલા બાપુની  દીકરી સાથે થયા  આ  બાઈ નો  કાકો   દેશીંગા માંજ એની ભત્રીજી દરબારની બીબી સાથે રહેતો .તેને બાયડી હતી નહિ .ગામલોકો એને  ચિચા બાપુ  તરીકે ઓળખાતા  બાપુનો ફકીર મામો કાલુશા પણ બાપુના ભેગોજ રહેતો. દેશીંગા ગામમાં બાબી દરબારો હતા .તેઓ  દરેક ધર્મની આમન્યા રાખતા .આ  ફકીરની દીકરીથી પૈદા થએલ બાબી દરબારે બકરી ઇદના દિવસે ગૌ વધ  કરેલો .એનો હવાલદાર તરીકે નોકરી કરતો તેનું નામ  ચનો  હતું .તેની જાણવા જેવી વાત આપને કહું છું .ચનો  ઠોયાના ગામના મેરનો દીકરો હતો .ચનાની  માં ચનો દોઢેક વરસનો હતો ત્યારે ચનાને લઈને  ખોખર જાતના મુસલમાનના   ઘરમાં  બેસી ગઈ અને મુસલમાન બની ગઈ .સમય પાક્યે ચનાની સુન્નત થઇ ગઈ  અને ચનો મુસલમાન બની ગયો. નામતો  ચનાનું   એજ  રહ્યું . ચાનો ભલે  મુસલમાન હોય પણ ખોખર માટે એ હલકી જાતનો છે .એટલે એને કોઈ ખોખરે દીકરી આપી નહીં .પછી  એના લગ્ન મરમઠ ગામમાં રહેતી રેમાંબુ  સીદાણ (નિગ્રો )ની દિકરી સાથે થયાં .ચનાથી  એને બાળકો થયાં  એ બધાં એની માં ઉપર ગએલા  એટલે જાડા હોઠ ચીબાં નાક અને કાળા ભમર ચામડીના રંગવાળા અને ગુચલાં  વાળ વાલા થયાં .ચનાની માને ઘરમાં બેસાડ્યા પછી  મેર્ લોકોના ભયથી  ખોખર કુતિયાણા  રહેવા જતો રહેલો .રેમાબુ સાડી પોલકું પહેરતી અને તેના ધણી મરી  ગયા પછી   મરમઠ માં મજુરી કરતી .પછી એ દેશીંગા રહેવા આવી .અને દરબારને ત્યાં રસોઈ વગેરેનું  કામ કરતી .પછીતો એ ચીચાબાપુની રખાત બનીગઈ અને નામ પણ રેમાબુને બદલે સલમાબુ  થઇ ગયું .ભાગલા પડ્યા પછી ચાનો તેના કુટુંબ સાથે પાકિસ્તાન જતો રહેલો.હુસેન મહમદ ખાં પણ દેશીંગા છોડી પાકિસ્તાન માણાવદર દરબાર સાથે  જવા વિચારેલું .અને પોતાની ભેંસો વગેરે પોતાના મિત્ર છત્રાવાના  હાજા મેરને આપી દીધેલી .અને પછી મન ફર્યું .અને પાકિસ્તાન જવાનું માંડી વાળ્યું .હાજાએ દરબારને  ભેંસો વગેરે પાછી આપી દીધી. અને દરબાર રાણાવાવ રહેવા જતા રહ્યા .દરબાર નવરંગ ખાન ની બીજી પત્ની રુપાળી બા થી થએલ દીકરીયો પૈકી એક દીકરી હુસેન મામદ ખાં ને  આપેલી આ પછી થોડા વખતમાં હુસેન મામદ ખાં પોતાની બે બાયડીઓ અને બાળકો મુકીને ઉક્બા એટલે પરલોક ગયા . બીજી બાજુ  નવરંગ ખાં પણ બહુ કફોડી સ્થિતિમાં મુકાય ગયા સાલીયાણા બંધ થયાં .એને ફાળો ઉઘરાવવાના દિવસો આવ્યા .નવરંગ ખાં બહુ સારા સ્વભાવનો સ્વભાવનો સ્વભાવનો

મનમોજી કાનો વનરાતે વનમાં

મનમોજી કાનો વનરાતે  વનમાં એકલો ફરે એકલો ફરેને ગાયુ રેઢીયું  ચરે …….મનમોજી  1

નંદ જસોદાને  માખણ ઘણેરા હેજી તોએ  માખણ ખાવાને ચોરીયુ કરે …………મનમોજી  2

પાણી ભરવાને કાજે જાય ગોપી જમના હેજી એની મટકી ફોડવાના ધંધા કરે ..મનમોજી 3

મય વેચવાને જાય  ગોપી મથુરા હેજી એનું દાણ ઉઘરાવવાને  આડો ફરે ..મનમોજી …4

નાગી પુગી ગોપી નાવા પડે ત્યારે વસતર ઉપાડીને ઝાડવે ચડે ………….મનમોજી ..5

“‘આતા “અતાઈને  ધૂન આવે ત્યારે હેજી ઈતો ગીત બનાવીને ગાતા ફરે …મનમોજી ..6

દેશીંગાનો ઈતિહાસ – ૫; બાપુ અને લાકડાની ઘોડી

મુજફ્ફરખાન  બાપુનાં  પ્રથમનાં  બેગમ  જન્નત  નશીન થયા પછી બીજીવાર  શાદી કરી તેને  ગામ લોકો મોટીમા તરીકે ઓળખાતા ,પ્રથમની બીબી થી  બે દિકરા  અને  એક દિકરી  થએલાં  જેમાં નાનો દિકરો દેશીંગા માંજ રહેતો તેનું નામ નવરંગ ખાં  હતું  મોટા દિકરા વિષે  હું વધુ જાણતો નથી ,પણ એની રખાત બાંટવાના  ફકીરની દિકરી હતી .તેનાથી એક દિકરો થએલો જે બાંટવામાંજ  એની ફકીરાણી મા  સાથે ઉછરતો  હતો એનું નામ  હુસેન  મહમદ ખાં હતું .નવરંગ ખાં  બાપુ આમોદ (જીલ્લો ભરુચ )ના મોલેસલામ ગરાસીયા હમીર સિંહ ની દિકરી  પ્રતાપબા સાથે પરણેલો તેને ફક્ત એક દિકરો થએલો ,તેનું નામ મુજફ્ફર ખાં ના નામ ઉપરથી  અબ્દુલ હમીદ ખાં રાખેલું પણ સૌ એને  દાદાબાપુ નામે ઓળખતા પ્રતાપ બાને ગામલોકો  જીણકી  મા તરીકે ઓળખતા . મોટીમાને  જુગાર રમવો બહુ ગમતો એમના પતિ આખો દિવસ ડેલીએ બેસી રહે ,અને  ભોજાબાપા  બાપા સાથે  વાતુ કરે રાત્રે સુવા માટે રુમમાં જાય .દેશીગાના વહીવટદાર  હરિ શંકર ભાઈ હતા .પોલીસ પટેલ તરીકે મારા બાપા જટાશંકર અને પસાયતા તરીકે ચાંદ ખાં  ઈભરામ ખાં અને કાના જગા  હવાલદાર તરીકે દોસ્ત મહમદ મકરાણી જે ઠોયાણા  ગામથી આવેલો મકરાણી લોકોના વડવાઓ  મૂળ બલુચીસ્તાન ના  મકરાણ  વિસ્તારથી આવેલા દોસ્ત મહમદની પ્રથમની  બેગમ પોતાની નાતની હતી .જેને એક પરજીયા સોની સાથે પ્રેમ થઇ ગયો એટલે એ પોતાનાં પહેરવાનાં કપડાં રત્નાગર ને  કાંઠે મુકી ,સાડી પોલકું  ઘાઘરો પહેરીને  સોની સાથે ભાગી ગઈ .રત્નાગર માં ડુબીને મરી ગઈ હશે એવું માનીને એની લાશ ગોતવા   રત્નાગર ખુંદી વળ્યા. પણ હોયતો  મળેને   ?   પાછળથી ખબર પડી કે તેને સોની ભગાડી ગયો છે.દોસ્તમહ મદ આ પછી એક ફકીરની છોકરીને પરણ્યો .જેનાથી અબુબકર (અબો )અને જેનમ સંતાનો થયા .અબાના  મિત્રો આહેરના છોકરાઓ  હતા .અબો ભાષા પણ આહેરે જેવી બોલતો .સમ ખાયતો આયરના  છોકરાઓની જેમ “મને માતા પુગે “એમ બોલે સિદી ચાંદખા  દાદાબાપુને લઈને સાંજે શિકારે જાય  .કુતરા ને માટે નાનાં પંખીડાં મારી લાવે  દાદાબાપુ ,હું,ગોવિંદ અને એકબે બીજા છોકરા મિત્રો હતા .હું અને ગોવિંદ દાદાબાપુના ખાસ મિત્રો  હું  શિવ ભક્ત દર સોમવારે એક ટાણું   જમતો પણ માબાપથી  છાનાં દાદાબાપુની  સાથે શિકારે જતો .અબો કોઈ દિવસ શિકારે સાથે  ન આવતો .પાકિસ્તાનનું સર્જન થયા પછી અબો પાકિસ્તાન ગયો .અમારી તરફના  કેટલાક મુસલમાન પાકિસ્તાન ગયા .તે લગભગ કરાચીમાં સ્થિર થયા .પણ પાંચ ધોરણ ગુજરાતી ભણેલો અબો પેશાવર પહોંચી ગયો .અબા સાથે  ભણતો હેમતરામ  વ્યાસ મુંબઈ ગએલો તેના ઉપર અબ્બાના કાગળો કોઈ કોઈ વખત આવતા મોટીમાં સાથે જુગાર રમવામાં  મારા બાપા હરિ શંકરભાઈ  અને ગામના કેટલાક માણસો  સાથ આપતા જુગાર દરરોજ રમાતો .મોટાબાપુ (મુજફ્ફરખાં )ની ઉમર મોટી હતી તેઓના બંને પગો સરાડીયા ની સીમમાં  શિકાર કરવા  ગએલા  ત્યારે સરાડીયાના  ભાટ દરબારોની  હડ ફટે ચડી ગએલા એટલે ભાટો એ   બાપુ નાં  બેઉ  થોડા થોડા ભાંગી  નાખેલા ,એટલે બાપુ લાકડાની  ઘોડી થી  ચાલતા મોટી મા એ  હરિશંકર ભાઈ સાથે આડો વહેવાર બાંધેલો . મોટી માને સંતાનમાં ત્રણ દીકરીઓ  થએલી .મોટી દીકરી રખુમાં સરદારગઢ ના  દરબાર હુસેનીયાવર ખાં ને પરણેલી .દાદાબાપુની મા પ્રતાપબા ગુજરી ગયા પછી નવરંગ ખાં બાપુએ  મોલેસલામ ગરાસીયાની દિકરી રુરૂપાળી પાળી બા

દેશીંગાનો ઈતિહાસ- ૪ ; ચાંદખાં અને ગલાલબુ

दरबारे गामना  चोकीदार  तरीके  एक सोराठियो  रबारी  अने एक  सिपाई जातनो मुसलमान ऍम  बे  चोकिदारो  राख्या  एमने पगार  तरीके रोकड़ा पैसाना  बदले जमीन आपवानु   नक्की  करेलुं अने एक पोलिस पटेल तरीके  ब्राह्मण राखेलो.  अने   वहीवटदार  तरीके पण  ब्राह्मण  राखेलो  चोकियात  माटे  “पसायतो ” शब्द वपरातो .पोलिसपटेल ने पगार तरीके पैसा आपवामाँ  आवता .पोलिसपटेल ए मुख्य दरबार जे तालुकदार  तरीके ओळ खातो ए बांटवाना बारेय गामनो  वड़ो  गणातो  .एनी बारेय गामो ऊपर अमुक प्रकारनी  सत्ता  चालती .पोलिस पटेल तालुकदारनो  पण नोकर गणातो .मने खबर छे .त्यारनी वात करूं तो पसायता  तरीके 1 का ना बापा रबारी अने 2 चांदखां बापा   सिपाई हता .    मुसलमानोमा  खान अथवा खां शब्द  पठाणो ना   नामनी पाछल   लागतो पण जेना वडवाओ  मुसलमान    राज्यकर्ताओ ना  वखतमाँ   लश्करी  सिपाईओ  हता  .तेओंना नामनी पाछल पण खां  शब्द  लगाड़े छे. एवीज  रीते इडर बाजुना ठाकरडा ओ   के जेओना वड्वाओ ए जुना वखतमाँ  इस्लाम धर्म अंगीकार कर्यो छे .तेओ पण पोताना  नाम पाछल खां शब्द लगाड़े  छे .एवी रीते  जयपुर  बाजुना  इस्लाम धर्म पालता  राजपूतो  के जे कायमखानी  मुसलमान तरीके ओळखाय छे .तेओना  नाम पाछळ  पण खां  शब्द लागे  छे .आ आपने थोड़ी बीजी  जाणवा  जेवी वात करी .

पसायता  चाँदखां  बापाना  मोटाभाई बोदेखां गाम माँ  पसायता नी  नोकरी करता त्यारे चाँद खां  बापा सरदारगढ़  पटेल खेडुतने  त्यां  साथी  हता .    पटेलनी कुंवारी  जुवान दिकरी  गलाल  बपोरे भात लैने चाँदखां ने जमाड वा  जाय .  चाँद खां  कुंवारो  गलाल जेवड़ी उमरनो  हतो .गलालना  बापने चाँदखां  उपर  बहु विश्वास  हतो .पण एक कहेवत  आ प्रसंगे  कहूं  छुं .

” विद्या,वनिता ,द्रूम लता ,यह   नहीं  चिने  जात ,
जोरहे  नित उसके संगमें ताहिमे लिपटात.

ए  रीते   चाँद खां  अने  गलाल   वच्चे  प्रेम थई गयो . अने पछी  सरदारगढ़ ना  बाबी दरबारे चाँदखां अने  गलालना निकाह पढावी  आप्या .गलाले इस्लाम धर्म स्विकार्यो .नामतो एज राख्युं पण पाछल बू शब्द लाग्यो . चाँद खां गलालबू  लडिने  लई  देशींगा  आवयो .चाँद खां न मोटाभाई बोदेखाँ  गाममाँ  लग्न प्रसंगे  ढोल  वगाड वानु  काम करता जातना माणसनी  दिकरी लाडू  साथे लगन कर्याँ  पछी  लाडू लाडूबू   थई गई   आने देशींगा माँ   सुयाणी तरीके  सेवा आपवा लागी  तेने संतानमाँ एक दिकरी  थएली  जे कुतियाणाना  सिपाई जिवाणखां  वेरे परणे ली  तेने  एक दिकरो  हबीब खां उर्फ़े अबू  उरफे अबुड़ो  हतो . जे  देशिंगा  एनी नानी  लाडूबू  पासेज रहेतो ते बहु सरल स्वभावनो   हतो .तेने शिकार करता में जोयो नथी ते भेंसो चरावतो .तेने  दादिबू   नामे बीबी हती .तेने कोई संतान  थेलु  नहीं  दादिबू दरबार ना नोकरो हता  तेओ साथे  ते बहु हळी मळीने रहेती .आम जोवा  जावतो  ए गामना दरेक जुवानिया  साथे हळी मळी ने रहेती .चाँद खां ने गालाल बूथी संतानमाँ बे दिकरा अने एक दिकरी थैली दिकरी ने वनथली ना  कसाई साथे लगन करेला .दिकरो इभरामखां ना लगन   मेघवालना तुरिनी  दिकरी   साथे   थएलां  आने बीजा दिकरा रहेमानखां  उरफे सिदी ना लगन इस्लाम धर्म अंगिकार करेला मेघवाल  कुटुंबनी    दिकरी  साथे  थएलां  . बाबी दरबार नवरंगखां के ऐना बाप कोई मोर के कबूतरने   मारता  नहीं.ज्यारे सिदिए   गाममाँ  एक एक मोर,ने  ढेल ने मारी  नाखेला  .गाममाँ  चारण आई तरफ के घंटेश्वर  तरफ  दरबारो  अने ऐना नोकरो कोई पशु पंखीनो  शिकार करता नहीं दरबार मुजफ्फर खां बहु भला माणस हता .तेओना  बन्ने पग  भांगेला हता .एटले तेओ डेलीमाँ   बेसी रहेता .अने तेओने कंपनी आपवा मयूर अने मालदेना  दादाना  दादा भोजा बापा बापुनी सनमुख ओटा  ऊपर कायम बेसी रहेता मोटा दरबार ना  प्रथमना बीबी जन्नत नशीनशीन न

દેશીંગાનો ઈતિહાસ- ૩; વાણિયા ભાભા

દેશીંગા ના ટીંબા ઉપર ચારણો વસ્યા પછી થોડા વખતમાં  પોતાનાં બકરાં લઇ સોરઠીયા રબારી વસવા આવ્યા.રબારીઓ એ  ગામની પૂર્વ દિશાએ  વિશાળ જગ્યા ઉપર  કબજો કરી અને ત્યાં વસ્યા .એક વખત રબારીઓ અને કોઈ વચ્ચે ધિંગા ણું  થયું ,એમાં ત્રણ રબારીઓ મરાણા .એ શુરવીરોના ઓટા ઉપર પાવરીયા  મુક્યા .દરબારો (બાબી )આવ્યા પછી રબારીઓની  વિશાળ જગ્યામાં સુતાર ,કુંભાર ,અને લુહારને વસાવ્યા .વખત જતાં રબારીઓ  દેશીંગા ગામ છોડીને બીજે બીજે રહેવા જતા રહેલા .પણ પ્રસંગો પાત પાવરીયાના  નૈવેદ્ય કરવા આવતા .એ મેં પણ જોએલા છે .જયારે રબારીઓ આવે ત્યારે પોતાની સાથે પુષ્કળ ઘી,ગોળ ,ચોખા અને  મગ  લઇ આવે .તેઓ  રબારીને ઘરે ન ઉતરતાં  અમારે ઘરે ઉતરે  મારી મા  રસોઈ બનાવીને જમાડતી આ લોકો આવે ત્યારેનદીએ કાંપ  નાખીને દાટી દીધેલા  પાવરીયા ખોદીને ચોક્ખા કરે અને સિંદુર વગેરે ચોપડે .નૈવેદ્યનું કામ પતી જાય પછી જમીને રાતે  ગામ બહાર દેડક માં સુવા જતા રહે .એક વખત જયારે પાવરીયા  ખુલ્લા કરેલા ત્યારે ગોવાભગતે  મને કહ્યું કે વાંચ જોઈએ પાવરીયા ઉપર શું લખ્યું છે ? મેં કહ્યું ગોવા ભાઈ એ લખાણ જૂની લિપિમાં  હોય છે .એટલે આપણાથી ઉકલી નો શકે .છતાં  હું કોશિશ કરું છું.એમાં સંવત  14સો  ઉપર લખેલી હતી .ગોવા ભગત બોલ્યા  જે દેવ મૂર્તિ કે આવા પાવરીયા પાનસો વરસથી જુના હોય એમાંથી દૈવત જતું રહ્યું  હોય છે . માટે એની ફરીથી પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા કરાવી પડે . પછી  આશરે સાઠેક વરસ પહેલાં જે રબારીઓ  પાવરીયા પૂજવા આવતા તે લોકો પાવરીયા ખોદીને પોતાને ગામ લઇ ગયા છે.મારી એવી ઈચ્છા  છેકે  દેશીંગા ના  ભણેલા યુવાનોએ  પવારીયા હાલ ક્યા છે  એની તપાસ કરવી જોઈએ .અને એના ફોટા  બ્લોગ માં  મુકવા જોઈએ .મારા બાપાને ઘર બાંધવા જગ્યાદરબારે  આપેલી ત્યારે એક ખંઢેર  ત્યાં હતું .આ ખંઢેર એ એક રબારી ડોશીમાનું હતું .જે ડોશીમાં મૃત્યુ પામ્યા પછી દરબારે ખાલસા કરેલું .પાવરીયા ની વાત નીકળી  છે . તો ભેગા ભેગી  વાણીયા ના ભાભા  તરીકે ઓળખાતા   પાવરીયા ની  વાત કરી દઉં    ન ય ડ માં કોકના  ખેતરમાં  આ  પાવ રિયો  હતો . વાણિયા ની જાને  ખેતરમાં રાતવાસો  રહેવાનું નક્કી કરેલું  કોઈ ડાકુને ખબર ન પડે .એ માટે આમ કરેલું પણ ડાકુ લોકોને ખબર પડી ગઈ ,એ જાન લુંટવા આવ્યા .એક  વાણિયા ભાભા ને  શુર ચડ્યું .એણે વરરાજાની  તલવાર લઇ ડાકુઓ  સામે  ધિંગા ણું  આદર્યું .અને મરાણો .આ  પાવરીયા ને પૂજવા માંગરોળ બાજુથી  વાણીયા  આવતા .આ પાવરીયો પણ વાણીયા પોતાને ગામ લઈગયા છે .પાવરિયો   દરબાર મુજફ્ફરખાન  લઇ જવા નોતા  દેતા પણ હરીશ કર  ભાઈ વહીવટ દાર અને મારા બાપા કે જેઓ પોલીસ પટેલ હતા તેઓની સમજાવત થી બાપુ માની ગયા .અને પાવરિયો  વાણીયા લઇ ગયા  બાબી દરબારોના કેટલાક  રિવાજ  રાજ્પૂતો  જેવા હતા વિધવા વિવાહ ન કરવો , બ્રાહ્મણો નું સન્માન કરવું વગેરે  હવે વધુ  દેશીગાનો  ઈતિહાસ #4 ઉપર વાંચવા  કૃપા  કરશો

नया ब्लोग्मे नई तहरीर

हसीन  लड़की जब मिली  खुशनूद  हुवा  मिलनेके बाद

सब लड़कियाँ  छुट  गई  है उनके  मिलजानेके  बाद ….1

एकही  दिल  था  मेरा वो  दिल माशुकने  लेलिया

अब किसीको  न दे सकूँगा उनके ले जानेके  बाद ….2

पीनेकी  आदत थी  मुझको रात दिन पिताही था

छुट  गई ये मेरी आदत उनके समझानेके  बाद ….3

“आता “मायूस होके एक दिन बैठाथा  ज़ेरे  शज़र

चल बसी  मायूसी उनकी महरू चिपट जानेके  बाद …4

દેશીંગાનો ઈતિહાસ – ૨ ; આહિરો અને સિંધીઓ વચ્ચે ધીંગાણું

એ અરસામાં  બાંટવા દરબાર પણ કેટલાક ગામોના ધણી  થઇ ગએલા .એ દરબારે  દેશીંગા નો કબજો લઇ લીધેલો કે પછી જે દેશીંગાનો  રખોલીઓ  બાબી  હતો ,તેણે  દેશીંગાનો કબજો સામે ચાલીને બાંટવા દરબારને  સોંપી દીધો  હોય .જે થયું ,હોયતે પણ પછીથી દેશીંગા બાંટવા દરબારના બાર ગામ માયલું એક ગામ ગણાવા લાગ્યું .વખત જતાં બાંટવાના  ચાર દીકરાઓ વચ્ચે ભાગ પડ્યા ,એમાં એક દીકરાના    ભાગમાં  દેશીંગા ,થાપલા ,અને બુરી .આ ત્રણ ગામ   આવ્યાં.એમાં પણ  વર્ષો વિત્યા પછી  ભાઈઓના ભાગ પડ્યા અને દેશીંગા એક ભાઈના  ભાગમાં આવ્યું .એમાં થાપલા ગામ થોડું નાનું  પડ્યું એટલે  દેશીંગામાંથી  થોડો ભાગ થાપલા વાળાને આપવો પડ્યો .તે દેશીંગા માં  થાપલા પાટી  તરીકે ઓળખાય  છે .અને મારવાડી વાવ કહેવાય  છે. તે બાજુ  ખેતી  માટે જમીન આપી .થાપલા પાટીમાં  મોટે  ભાગે  દેસાઈ  શાખાના પટેલો હતા થોડા એકાદ  ઘર જુલાસણા અને  એકાદ ઘર ઝાટકીયાનું  હતું .પણ આ ખેડૂતોનો  ધણશેર (ગોચર )માં હક્ક નહિ .પણ બાપુની કૃપાથી  આ લોકોનાં ઢોર ચરતાં  ખરાં . મારવાડી વાવ એ જુના વખતમાં વણઝારા લોકોએ બનાવી છે .એક રાત્નાગરની  અંદર પણ વાવ વણઝારા  લોકોએ બાંધેલી  છે .હવે આ વાવ રત્નાગર ખોદીને ઊંડી  કરવાના લીધે વાવનો નાશ થઇ ગયો હોયતો  કંઈ  કહેવાય  નહિ .પોરબંદર    દરિયાય રસ્તે આવતો માલ વણઝારા  પોતાની પોઠો (બળદ )ઉપર લાદીને  ભારતના બીજા  વિસ્તારોમાં લઈ જતા .વણઝારા લોકો રાતવાસો  રહેતા .ત્યારે ગામડાની બેનો દિકરીઓ  રાસડા લેતી વણઝારા  વેપારીયો  હતા .તેઓ ભેટ ,સોગાત આપી બેનોને ખુશ કરતા .કેટલીક યુવતીઓ વણઝારા યુવકના પ્રેમમાં પણ પડી જતી .લોકગીતોમાં  વણઝારાના  ગીતો છે.વખત જતાં બારાડી કે એવા કોઈ વિસ્તારમાંથી  કન્ડોરિયા શાખાના આહેરો પોતાના ઢોર ઢાંખર લઈ  ખેતી કરવાના હેતુથી  દેશીંગા આવવા રવાના થયા .વચ્ચે સિંધીની  વસ્તી વાળા ગામ શોઢાણા   ગામે રાતવાસો  રહ્યા .આ વખતે કેટલાક  સિંધી ઢોરોની  ચોરી કરવાના હેતુથી  આહેરોના પડાવ ઉપર આવ્યા . એટલે  આહેરો અને સિંધીઓ વચ્ચે  ધિંગાણું  થયું .એમાં કેટલાક સિંધી જુવાનો મરાણા અને એક આહેર જુવાન  મરાણો .સિન્ધીઓને  ખાત્રી થઇ ગઈ કે આયરોને  છંછેડવા એ કાળા નાગને છંછેડવા બરાબર છે.પછી આયરો અને સિંધીઓ વચ્ચે કાવા કસુંબા થયા અને સમાધાન થયું .અને સિન્ધીઓએ  પોતાના ગામમાં શુરવીર આહેર જુવાનની ખાંભી બનાવવા દીધી .પણ છેલ્લે  છેલ્લે ખામ્ભીનું માન ન જળવાતું  હોવાથી ખાંભીને દેશીંગા લાવેલા . “રંગ બદલ જાતે હૈ  જજબાત બદલ જાતે હૈ  વક્તપે  ઇન્સાનકે  ખયાલાત બદલ જાતે હૈ .આ પાછળથી દેશીંગામાં  આવેલા કંડોરિયા  માલદે અને મયુરના વડ્વાવો હતા .મારું  સૌ દેશીંગા વાસીઓને  નમ્ર સુચન છે કે હવે  ફરીથી તેની ખાંભી શોઢાણે  એક વિશાળ જગ્યામાં બગીચો બનાવી એમાં બાળકો માટે રમત ગમતનાં મુકી ખાંભીનું સ્થાપન કરવું જોઈએ